Bóng đá có giá trị gì nếu con không trở thành cầu thủ?

Bóng đá không chỉ để trở thành cầu thủ. Tìm hiểu cách bóng đá có thể góp phần phát triển thể chất, kỹ năng sống và khả năng trưởng thành của trẻ.

Bóng đá vẫn có giá trị ngay cả khi một đứa trẻ không trở thành cầu thủ chuyên nghiệp. Giá trị ấy nằm ở việc trẻ được vận động, học cách phối hợp với người khác, đối diện sai lầm, chịu trách nhiệm với lựa chọn và từng bước tự điều chỉnh. FIFA cũng xem bóng đá như một công cụ giáo dục để phát triển cả con người và các kỹ năng sống, không chỉ kỹ năng chơi bóng.

1. Giá trị của bóng đá có chỉ nằm ở nghề cầu thủ?

Nếu mục tiêu duy nhất của việc cho con chơi bóng là trở thành cầu thủ chuyên nghiệp, thì khi mục tiêu ấy không còn khả thi, cha mẹ rất dễ cảm thấy những năm tháng tập luyện trước đó là “không đi đến đâu”.

Nhưng đó là cách nhìn khá hẹp về giá trị của thể thao.

Trong tài liệu FIFA về đào tạo bóng đá trẻ, quá trình đào tạo được đặt trong một hệ thống rộng hơn thành tích thi đấu. Các yếu tố được xem xét bao gồm phát triển tâm lý, thái độ xã hội, tinh thần trách nhiệm, tinh thần đồng đội, fair play, lối sống lành mạnh, sức khỏe tinh thần và sự cân bằng giữa đời sống cá nhân với đời sống thể thao.

FIFA cũng xây dựng chương trình Football for Schools với mục tiêu kết hợp bóng đá với giáo dục và phát triển các kỹ năng sống. Trong chương trình này, phát triển cầu thủ và phát triển con người được đặt song song.

Vì vậy, câu hỏi có thể được thay đổi:

Nếu con không trở thành cầu thủ, những gì con học được từ bóng đá có còn theo con ra ngoài sân cỏ không?

Câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào cách trẻ được chơi, được huấn luyện và được người lớn đồng hành.

2. Bóng đá giúp trẻ phát triển những gì?

Không nên biến bóng đá thành một “công cụ vạn năng” có thể tự động tạo ra mọi phẩm chất tốt.

• Một đứa trẻ chơi bóng nhiều không mặc nhiên trở thành người kỷ luật.
• Một đứa trẻ thi đấu nhiều không mặc nhiên biết làm việc nhóm.
• Một đứa trẻ từng thua trận cũng không tự động biết đối diện thất bại.

Những phẩm chất đó có thể được hình thành thông qua trải nghiệm, nếu môi trường bóng đá tạo cơ hội để trẻ suy nghĩ, lựa chọn, mắc lỗi, điều chỉnh và chịu trách nhiệm.

Cẩm nang huấn luyện bóng đá cộng đồng được cung cấp trong thư viện cũng nhấn mạnh cách tiếp cận tập trung vào người chơi: trẻ được khuyến khích thử, mắc lỗi, suy nghĩ về điều mình đã làm, quyết định điều cần thay đổi và thực hành để củng cố việc học.

Đó chính là phần giá trị có thể vượt ra ngoài sân bóng.

3. Thể chất và thói quen vận động

Giá trị dễ nhìn thấy nhất của bóng đá là vận động.

Trẻ chạy, thay đổi hướng, giữ thăng bằng, phối hợp chân và mắt, phản ứng với tình huống và tham gia những hoạt động vận động có cường độ khác nhau.

WHO cho biết hoạt động thể chất ở trẻ em và thanh thiếu niên có liên quan đến thể lực, sức khỏe xương, phát triển vận động và nhận thức, sức khỏe tâm thần và một số kết quả học tập. WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi nên có trung bình ít nhất 60 phút hoạt động thể chất cường độ vừa đến mạnh mỗi ngày trong cả tuần.

Điều này không có nghĩa trẻ phải chơi bóng đá để đạt được những lợi ích đó.

Bóng đá chỉ là một trong nhiều cách để trẻ vận động.

Giá trị quan trọng hơn có thể là việc trẻ hình thành mối quan hệ tích cực với vận động từ sớm.

4. Kỷ luật và trách nhiệm

• Một buổi tập có giờ bắt đầu.
• Một trận đấu có quy định.
• Một đội bóng có những trách nhiệm chung.

Trẻ có thể dần học rằng hành động của mình ảnh hưởng đến người khác: đến muộn, quên đồ, không thực hiện nhiệm vụ hoặc bỏ cuộc giữa chừng đều có thể tạo ra hệ quả.

Nhưng cần phân biệt kỷ luật được hình thành với kỷ luật bị áp đặt.

Nếu trẻ chỉ làm vì sợ bị phạt, rất khó kết luận rằng trẻ đã phát triển khả năng tự quản lý.

Giá trị lớn hơn xuất hiện khi trẻ dần hiểu vì sao mình cần chuẩn bị, cần giữ cam kết và cần hoàn thành phần việc của mình.

5. Giao tiếp và làm việc cùng người khác

Bóng đá là hoạt động tập thể.

Trẻ phải phối hợp, trao đổi, chờ đợi, hỗ trợ và đôi khi chấp nhận rằng lựa chọn của mình không phải lựa chọn cuối cùng.

Trong tài liệu FIFA, tinh thần đồng đội, hợp tác và mối quan hệ giữa cầu thủ với những người xung quanh được xem là những yếu tố của quá trình đào tạo toàn diện.

Nhưng cũng cần nhìn mặt còn lại.

Một môi trường bóng đá quá thiên về thắng thua có thể tạo ra cạnh tranh không lành mạnh, loại trừ hoặc áp lực.

Do đó, không phải cứ chơi bóng theo nhóm là trẻ tự động học được cách hợp tác.

Cách huấn luyện và văn hóa của đội bóng có vai trò quan trọng.

6. Khả năng đối diện thất bại và sai lầm

Đây có thể là một trong những giá trị đáng chú ý nhất của thể thao.

• Trẻ có thể chuyền hỏng.
• Sút không vào.
• Mất bóng.
• Thua trận.
• Không được chọn vào đội hình.

Những trải nghiệm ấy không tự động tạo ra bản lĩnh. Nhưng chúng tạo ra những tình huống để trẻ học cách phản ứng.

Tài liệu huấn luyện bóng đá cộng đồng nhấn mạnh quá trình học thông qua việc thử, mắc lỗi, suy nghĩ về điều đã làm và xác định điều cần thay đổi.

Điểm quan trọng nằm ở đây: mục tiêu không phải giúp trẻ không thất bại.

Mà là để trẻ dần hiểu:

Sai ở đâu → điều gì có thể thay đổi → lần sau thử lại thế nào.

Đó là một kỹ năng có thể hữu ích cả khi trẻ bước ra khỏi sân bóng.

7. Tự tin, kiên trì và khả năng tự điều chỉnh

Tự tin trong bóng đá không nhất thiết là nghĩ mình giỏi hơn người khác.

Nó có thể bắt đầu từ việc trẻ biết mình có thể học một kỹ năng mới, thử lại sau một sai lầm và tiếp tục tham gia dù kết quả chưa như mong muốn.

Tài liệu FIFA về huấn luyện viên bóng đá trẻ cũng nhấn mạnh việc tạo sự tự tin và an toàn cho trẻ, đồng thời khuyến khích trẻ có sự tự do và được tham gia vào quá trình học tập.

Một nghiên cứu tổng quan hệ thống về các chương trình thể thao phát triển kỹ năng sống cũng ghi nhận các nghiên cứu được xem xét đều báo cáo sự cải thiện ít nhất một kỹ năng sống ở nhóm trẻ tham gia; đồng thời, hiệu quả phụ thuộc vào điều kiện và cách chương trình được triển khai.

Vì vậy, không nên nói đơn giản rằng:

“Cho con chơi bóng đá sẽ giúp con tự tin.”

Cách nói chính xác hơn là:

Một môi trường bóng đá phù hợp có thể tạo ra nhiều cơ hội để trẻ rèn luyện sự tự tin, kiên trì và tự điều chỉnh.

8. Khi bóng đá trở thành một phần của hành trình trưởng thành

Có một thời điểm bóng đá có thể không còn là câu chuyện về việc con sẽ trở thành cầu thủ nào.

Nó trở thành một phần trong cách con lớn lên.

• Con biết cơ thể mình cần vận động.
• Con hiểu cảm giác phải luyện một điều chưa giỏi.
• Con từng thua và phải tiếp tục.
• Con từng phối hợp với người khác.
• Con từng phải chịu trách nhiệm cho một lựa chọn.
• Con từng nhận phản hồi và sửa mình.

Những điều đó không phải là “thành tích bóng đá”.

Nhưng chúng có thể là một phần của quá trình trưởng thành.

FIFA Football for Schools mô tả mục tiêu của chương trình là phát triển cả player và person, với các kỹ năng bóng đá và kỹ năng sống được đặt trong cùng một quá trình học tập.

Đó cũng là lý do một đứa trẻ có thể ngừng theo đuổi bóng đá chuyên nghiệp nhưng vẫn có lý do để tiếp tục chơi bóng.

9. Cha mẹ nên nhìn tương lai bóng đá của con thế nào?

Có thể nhìn tương lai bóng đá của trẻ theo nhiều tầng thay vì chỉ có hai lựa chọn: cầu thủ chuyên nghiệp hoặc bỏ bóng đá.

Hướng đi	Bóng đá có thể đóng vai trò
Theo chuyên nghiệp	Con đường phát triển nghề nghiệp
Thi đấu phong trào	Hoạt động thể thao và cạnh tranh
Chơi thường xuyên	Duy trì thể chất và thói quen vận động
Chơi cùng bạn bè	Giao tiếp và giải trí
Chơi lâu dài	Một phần của lối sống

Không phải đứa trẻ nào cũng cần đi đến cùng một đích.

Và cũng không nên đánh giá những năm tháng chơi bóng chỉ bằng câu hỏi:

“Sau này con có kiếm sống bằng bóng đá không?”

Một câu hỏi khác có thể hữu ích hơn:

“Trong những năm chơi bóng, con đã trở thành người như thế nào?”

Điều đó không phủ nhận mục tiêu chuyên nghiệp.

Nếu trẻ có năng lực, mong muốn và điều kiện phù hợp, gia đình hoàn toàn có thể nghiêm túc tìm hiểu con đường ấy.

Nhưng nếu con không trở thành cầu thủ, điều đó không khiến toàn bộ hành trình trước đó trở nên vô nghĩa.

FAQ

Không thành cầu thủ thì học bóng đá có ích gì?

Có thể vẫn có nhiều giá trị: vận động, phát triển kỹ năng vận động, giao tiếp, làm việc nhóm, trải nghiệm cạnh tranh và học cách xử lý sai lầm. FIFA cũng sử dụng bóng đá như một phương tiện để phát triển kỹ năng sống và giáo dục trẻ em.

Tuy nhiên, những lợi ích này không tự động xuất hiện chỉ vì trẻ tham gia một lớp bóng đá. Chất lượng môi trường, phương pháp huấn luyện và cách người lớn đồng hành đều quan trọng.

Bóng đá giúp ích gì cho việc học?

Không nên khẳng định bóng đá trực tiếp làm trẻ học giỏi hơn.

Nhưng hoạt động thể chất nói chung có liên quan đến một số kết quả nhận thức và học tập ở trẻ em và thanh thiếu niên. WHO ghi nhận hoạt động thể chất có lợi cho chức năng điều hành, kết quả nhận thức và một số kết quả học tập.

Ngoài ra, quá trình chơi bóng có thể tạo cơ hội để trẻ luyện khả năng tập trung, tuân thủ quy tắc, xử lý thông tin và tự điều chỉnh. Mức độ chuyển hóa những trải nghiệm đó sang việc học còn phụ thuộc vào từng trẻ và môi trường.

Có nên tiếp tục cho con chơi bóng nếu không theo chuyên nghiệp?

Có thể, nếu trẻ vẫn thích chơi, sức khỏe phù hợp và lịch bóng đá không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến học tập, nghỉ ngơi và đời sống của trẻ.

Bóng đá không nhất thiết phải là một khoản đầu tư chỉ có ý nghĩa khi tạo ra một nghề nghiệp.

Khi nào nên coi bóng đá là sở thích thay vì nghề nghiệp?

Không có một mốc tuổi duy nhất áp dụng cho mọi trẻ.

Gia đình có thể xem xét lại khi mong muốn của trẻ thay đổi, năng lực và mức độ tiến bộ không phù hợp với yêu cầu của môi trường đào tạo cao hơn, hoặc việc theo đuổi bóng đá chuyên sâu tạo ra sự mất cân bằng lớn với sức khỏe, học tập và đời sống.

Quan trọng là phân biệt thay đổi mục tiêu với thất bại.

Một đứa trẻ chuyển từ mục tiêu “trở thành cầu thủ” sang “tiếp tục chơi bóng vì yêu thích” không nhất thiết là đã thất bại.

Có thể đó chỉ là lúc gia đình nhìn thấy giá trị của bóng đá rộng hơn một nghề nghiệp.